Nowa strategia Marczyc

Nowa Strategia Marczyce na lata 2026–2033 będzie poddana pod dyskusję i zatwierdzana przez mieszkańców w dniu 24 kwietnia 2026 roku.

Widok na Karkonoszy z okolic Marczyc Fot. Sołectwo Marczyce, z Sołeckiej Strategii Rozwoju Wsi Marczyce (2026)

Sołecka Strategia Rozwoju Wsi Marczyce na lata 2026–2033

Dokument powstał we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego.

Nad strategią pracowali: Bogumiła Ratajska, Sebastian Mariański, Dariusz Tkaczyk, Hanna Popławska, Szymon Tremski, Bartłomiej Jefmański, Grażyna Kopacz.

Moderator: Alicja Kozak-Halota. Koordynator gminny: Przemysław Linke.

Spis treści

Analiza zasobów
Analiza SWOT
Analiza potencjału rozwoju wsi
Wizja rozwoju
Program krótkoterminowy
Program długoterminowy 2026–2033
Dokumentacja fotograficzna

1. Analiza zasobów

Zasoby to wszelkie elementy materialne i niematerialne wsi i związanego z nią obszaru, które mogą być wykorzystane obecnie bądź w przyszłości w realizacji publicznych lub prywatnych przedsięwzięć odnowy wsi. Szczególną uwagę zwracamy na elementy specyficzne i rzadkie, które wyróżniają wieś.

Opracowanie: Ryszard Wilczyński.

W tabelach poniżej kolumny Małe / Duże / Wyróżniające oznaczają ocenę znaczenia danego zasobu.

Zasoby przyrodnicze

Rodzaj zasobu	Opis	Duże	Wyróżniające
Walory krajobrazu	Położenie w granicach dwóch mikroregionów – Obniżenia Sobieszowskiego (część północno-zachodnia w kierunku Stawów Podgórzyńskich) i Wzgórz Łomnickich (część wschodnia i północno-wschodnia). Wiele punktów widokowych — widoki na całe pasmo Karkonoszy, Kotlinę Jeleniogórską, Zalew Sosnówka i Stawy Podgórzyńskie. Jeden z nich, po stronie północnej Marczyc, był niegdyś punktem triangulacyjnym. Duży kompleks leśny ze wspaniałym widokiem z rejonu góry Grodna i Zamku Księcia Henryka.		X
Stan środowiska	Bliskość lasów, w tym drzewostan buka, sprzyja jakości i czystości powietrza. Brak inwestycji zanieczyszczających powietrze. Postępująca likwidacja kopciuchów — coraz więcej mieszkańców inwestuje w pompy ciepła i fotowoltaikę.	X
Walory klimatu	Wieś leży na wysokości 350–400 m n.p.m., otoczona od wschodu lasami i wzniesieniami Pogórza Łomnickiego. Ukształtowanie terenu i lasy tworzą specyficzny mikroklimat. Klimat należy do dzielnicy sudeckiej. Średnia roczna temperatura: +6 do +7 °C (styczeń −2,9 °C, lipiec +16 °C). Okres wegetacyjny ok. 200 dni, pokrywa śnieżna ok. 90 dni, roczna suma opadów 842 mm (maks. lipiec 120 mm, min. styczeń 37 mm).	X
Walory szaty roślinnej	Łąki i tereny zielone wokół wsi są cennymi obiektami przyrodniczymi. Występuje tu m.in. rozchodnik wielki Sedum maximum (ponad 100 osobników) — roślina żywicielska gąsienic niepylaka apollo Parnassius apollo. Dominują trawy: rajgras wyniosły Arrhenatherum elatius, kupkówka pospolita Dactylis glomerata, tymotka łąkowa Phleum pratense, kostrzewa czerwona Festuca rubra. Zinwentaryzowano chronione i priorytetowe siedlisko 6230.		X
Cenne obszary przyrodnicze	Zbocze góry Grodna.	X
Świat zwierzęcy	Systematyczna obecność saren, lisów, dzików i łasicowatych. Miejsca schronienia i żerowania wielu gatunków ptaków: pustułka, derkacz, żuraw, turkawka, puchacz, dudek, myszołów. Żerowiska nietoperzy: nocek rudy, nocek wąsatek, karlik malutki, borowiec wielki.	X
Wody powierzchniowe	Przez wieś płynie ciek wodny z góry Grodna, zasilany źródłami i wodami opadowymi. Od Zbiornika Sosnówka — dawna rzeka Czerwonka, jeszcze niedawno pełna pstrąga potokowego, raków i innych ryb słodkowodnych. Stawy rybne, oczka wodne.		X
Wody podziemne	Wody szczelinowe w paleozoicznych i prekambryjskich utworach krystalicznych, na głębokości od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Płytkie wody o zwierciadle swobodnym, głębsze pod ciśnieniem, niekiedy samowypływy.	X
Gleby	Gleby wyługowane i brunatne kwaśne, szkieletowe, utworzone ze skał magmowych i metamorficznych, a także brunatne bielicowe z piasków polodowcowych.	X
Kopaliny	Na wzniesieniu „Mleczna Góra” (do 1945 roku KäseBerg) złoża granitu porfirowatego o względnie dużych zasobach.	X

Zasoby kulturowe

Rodzaj zasobu	Opis	Małe	Duże	Wyróżniające
Walory architektury	Domy przysłupowe i niska zabudowa, duża liczba przedwojennych budynków.		X
Przestrzeń wiejska publiczna	Zabudowa rozproszona, jednorodzinna — stare i nowe budownictwo.		X
Elementy krajobrazu	Zbocze góry Grodna, Mleczna Góra.		X
Przestrzeń wiejska prywatna	Rozproszone, jednorodzinne domy, stare i nowe, z ogródkami.		X
Zabytki i pamiątki historyczne	Krzyże pokutne z XIV w. przy świetlicy wiejskiej na ul. Zamkowej; dom przysłupowy z końca XVIII w. (dawna szkoła).			X
Miejsca i przedmioty kultu	Kapliczka kultu chrześcijańskiego.		X
Święta, odpusty	Biesiada świętojańska — ostatnia sobota czerwca.		X
Tradycje i obrzędy	Biesiada świętojańska — noc kupały.		X
Legendy i fakty historyczne	Legenda o powstaniu krzyży pokutnych.		X
Przekazy literackie	Monografia historyczna „Marczyce dawniej i dzisiaj”.			X
Ważne postacie historyczne	Księżna Izabela Czartoryska odwiedziła Marczyce w 1816 roku.		X
Dawne zawody	Rolnik.	X

Obiekty i tereny

Rodzaj zasobu	Opis	Małe	Duże	Wyróżniające
Działki pod zabudowę mieszkaniową	Osiedle Marczyce 2, osiedle Żurawie (kilkadziesiąt).		X
Działki rekreacyjno-letniskowe	Prywatne.	X

Infrastruktura społeczna

Rodzaj zasobu	Opis	Duże
Place publicznych spotkań	Plac zabaw przy świetlicy wiejskiej.	X
Świetlice i kluby	Świetlica wiejska — wybudowana w 2014 roku, pierwsza postawiona od zakończenia II wojny światowej na tym terenie.	X
Miejsca rekreacji	Plac zabaw, siłownia zewnętrzna, stół ping-pongowy.	X
Szlaki turystyczne	Niebieski szlak z Jeleniej Góry Cieplic na górę Grodna.	X
Biblioteki	Wypożyczalnia książek w świetlicy wiejskiej.	X

Infrastruktura techniczna

Rodzaj zasobu	Opis	Duże
Wodociąg	Wieś podłączona do sieci wodociągowej (poza pojedynczymi domostwami).	X
Kanalizacja	Wieś jest skanalizowana, jednak domy budowane po 2019 r. nie są podłączone ze względu na niską wydajność oczyszczalni ścieków.	X
Drogi	Utwardzone są: droga powiatowa ul. Zamkowa biegnąca przez wieś, ul. Topolowa oraz gminna ul. Słoneczna. Pozostałe drogi szutrowe.	X
Przystanki	Dwa przystanki PKS przy ul. Topolowej.	X
Dostęp do internetu	Sieć światłowodowa wzdłuż ul. Zamkowej.	X
Szlak niebieski	Droga/ścieżka turystyczna.	X

Gospodarka, rolnictwo

Rodzaj zasobu	Opis	Małe	Duże
Miejsca pracy	Oczyszczalnia ścieków (ok. 5 miejsc pracy), Serwis Subaru.	X
Firmy i zakłady	Firma produkcyjno-handlowa Polano; tartak — firma rodzinna; Serwis Subaru — warsztat naprawy samochodów.		X
Miejsca noclegowe	Trzy kwatery, łącznie ok. 50 miejsc noclegowych.	X
Gospodarstwa rolne	Jedno gospodarstwo — hodowla bydła holenderskiego.	X
Uprawy i hodowle	Łąki, pastwiska.	X
Energia odnawialna	Fotowoltaika i pompy ciepła na prywatnych posesjach.	X

Środki finansowe i pozyskiwanie funduszy

Rodzaj zasobu	Opis	Duże	Wyróżniające
Fundusz sołecki	Uchwalany co roku.	X
Projekty pozyskane	Dolnośląski Fundusz Małych Inicjatyw — sprzęt informatyczno-audiowizualny dla Stowarzyszenia „Nasze Marczyce” (4 681,96 zł). Wyprawka szkolna dla dzieci z rodzin najuboższych (791,88 zł, w tym 620 zł ze zbiórki publicznej). Projekt LGD Partnerstwo Ducha Gór — wyposażenie zespołu Szafiry (20 tys. zł). „Centrum Życia Społecznego w Marczycach im. Księżnej Izabeli Czartoryskiej” — altanka przy świetlicy. 2019 — stroje sportowe dla dzieci (528,61 zł), doposażenie placu zabaw (4 700 zł). 2025 — „Ocalmy od zapomnienia”: wystawa sprzętu gospodarstwa domowego i rolniczego z lat 1945–1960. 2023 i 2025 — program „Cyfrowy Senior”.		X
Środki rzeczowe	Sprzęt muzyczny, wyposażenie kuchni, meble w świetlicy, nagłośnienie, namioty wystawiennicze, ławo-stoły ogrodowe (8 kpl.), drobny sprzęt kuchenny, naczynia, rzutnik, ekran, komputery stacjonarne, Chromebook.	X

Mieszkańcy (kapitał społeczny i ludzki)

Rodzaj zasobu	Opis	Duże	Wyróżniające
Liczba mieszkańców	Ok. 185.
Autorytety	Prezes Stowarzyszenia „Nasze Marczyce”.	X
Osoby o wyjątkowej wiedzy	Zdzisław Ratajski — wieloletni sołtys i założyciel Stowarzyszenia „Nasze Marczyce”, autor książki „Marczyce dawniej i dzisiaj” oraz trylogii „Ród”, „Moja Ojczyzna” i „Olbrzym — historia tej ziemi”.		X
Organizacje pozarządowe	Stowarzyszenie „Nasze Marczyce” założone w 2014 roku.	X
Zespoły artystyczne	Zespół wokalny „Szafiry” przy Gminnej Radzie Seniorów (założony w 2017 roku). Artysta metaloplastyk — Józef Mosur (najbardziej znane prace: orzeł biały przy szkole podstawowej im. Orła Białego, muflony, bociany-kwietniki, zadaszenie kapliczki, wieszak w Urzędzie Gminy, lampki wieczne w kościele w Podgórzynie).	X
Kontakty z mediami	TVP3, Jelonka, Muzyczne Radio Jelenia Góra.	X
Współpraca krajowa i zagraniczna	Projekt INTERREG Polska-Saksonia (Niemcy). Współpraca z LGD Duch Gór, Granica, Dolnośląską Radą Seniorów, OPS, Związkiem Żołnierzy Wojska Polskiego.		X
Aktywność sołectwa	Biesiada Świętojańska, Wieczorek Seniora, Andrzejki, Mikołajki dla dzieci, warsztaty kulinarne, wiosenne sprzątanie dróg i poboczy, udział w gminnych festynach.	X
Sukcesy sołectwa	Dyplomy dla sołectwa, sołtysa oraz podziękowania dla Zespołu Szafiry.	X

Publikatory, lokalna prasa

Rodzaj zasobu	Opis	Małe	Duże	Wyróżniające
Książki	Monografia historyczno-kulturowa „Marczyce dawniej i dzisiaj”.			X
Strony www, media społecznościowe	Facebook — „Stowarzyszenie Nasze Marczyce”; grupa „Mieszkańcy Marczyc” na Messengerze.		X

2. Analiza SWOT

Określenie słabych i mocnych stron sołectwa oraz szans i zagrożeń:

Silne strony — ludzie, tradycja i środki, na których opieramy konkretne działania.
Słabe strony — czynniki, które mogą utrudnić osiągnięcie sukcesu.
Szanse — korzystne uwarunkowania zewnętrzne, które możemy wykorzystać.
Zagrożenia — czynniki zewnętrzne, które mogą utrudnić lub uniemożliwić realizację zadań.

Oznaczenia po prawej stronie każdego punktu wskazują obszar analizy potencjału: J — jakość życia, S — standard życia, T — tożsamość wsi, B — byt.

Elementy wewnętrzne wsi

Silne strony	Słabe strony
1. Cenne walory krajobrazowe. T	1. Małe zaangażowanie mieszkańców w średnim wieku i młodzieży w życie wsi. J
2. Zadbane miejsca spotkań — świetlica i plac zabaw. S	2. Zły stan infrastruktury drogowej. S
3. Aktywnie działające Stowarzyszenie „Nasze Marczyce”. J	3. Brak strony internetowej. B
4. Ulicowy charakter zabudowy („ulicówka”). T	4. Nadmierny hałas (droga powiatowa — dawna wojewódzka nr 366), heliport w rejonie zbiornika Sosnówka. J
5. Silny kapitał społeczny — osobowości i lokalni liderzy. J	5. Niski poziom zagospodarowania turystycznego — brak miejsc odpoczynku dla turystów. J
6. Idealne miejsce na wypoczynek typu slow life. B
7. Bogate zasoby przyrodnicze. T
8. Zachowany charakter wsi (domy przysłupowe). T
9. Atrakcyjny szlak turystyczny przebiegający przez wieś. J
10. Dwa zabytkowe, unikalne krzyże pokutne. T
11. Kilka punktów widokowych z panoramą Karkonoszy. T
12. Dobrze udokumentowana historia wsi. T
13. Doświadczenie w pozyskiwaniu środków zewnętrznych. B

Elementy zewnętrzne wsi

Szanse	Zagrożenia
1. Dostępne fundusze zewnętrzne. B	1. Budowa dużych kompleksów apartamentowo-hotelowych zaburzających charakter obszarów wiejskich. T
2. Wzrost popularności tradycyjnej turystyki wiejskiej. B	2. Agresywna polityka przestrzenna (duże osiedla mieszkaniowe) wpływająca na zanikanie wiejskiego charakteru zabudowy. T
3. Wzrost popularności prozdrowotnych właściwości lasu. B	3. Postępująca degradacja naturalnych zbiorowisk łąkowych i leśnych. T
4. Duży potencjał turystyczny gminy. B
5. Rozwój i utrzymanie kontaktów zewnętrznych (media, partnerzy). J

3. Analiza potencjału rozwoju wsi

Cztery obszary rozwoju:

J — jakość życia: warunki niematerialne i duchowe (relacje sąsiedzkie, współpraca, życzliwość, oferta kulturalna i rekreacyjna, poczucie bezpieczeństwa, dostępność komunikacyjna, stan środowiska, poziom wykształcenia).
S — standard życia: czynniki materialne (drogi, chodniki, parkingi, oświetlenie, wodociąg, kanalizacja, internet, świetlica, plac zabaw, stan posesji).
T — tożsamość wsi i wartości życia wiejskiego: kultura, tradycje, obyczaje, więź międzypokoleniowa, lokalny kult, pamięć o wybitnych mieszkańcach, styl budownictwa, krajobraz kulturowy i przyrodniczy, tradycyjne uprawy, lokalne potrawy, zawody.
B — byt: warunki ekonomiczne (planowanie, przedsiębiorczość, produkcja i usługi, dochód społeczności na cele publiczne, promocja).

Dla każdego obszaru zliczyliśmy punkty z analizy SWOT (silne/słabe strony oraz szanse/zagrożenia), wyciągnęliśmy wnioski i sformułowaliśmy zalecenia.

Tożsamość wsi i wartości życia wiejskiego ( + )

	Wewnętrzne	Zewnętrzne
Pozytywne (silne strony / szanse)	7	0
Negatywne (słabe strony / zagrożenia)	0	3

Wnioski: obszar silny, otoczenie niesprzyjające. Zalecenia: wzmacniać obszar w oparciu o własne zasoby, stale analizując wpływ czynników zewnętrznych.

Standard życia ( = )

	Wewnętrzne	Zewnętrzne
Pozytywne	1	0
Negatywne	1	0

Wnioski: obszar przeciętny, otoczenie neutralne. Zalecenia: wzmacniać obszar, analizować czynniki wewnętrzne i zewnętrzne sprzyjające rozwojowi.

Jakość życia ( = )+

	Wewnętrzne	Zewnętrzne
Pozytywne	3	1
Negatywne	3	0

Wnioski: obszar przeciętny, otoczenie zewnętrzne sprzyjające. Zalecenia: wzmacniać obszar wykorzystując zasoby własne oraz czynniki zewnętrzne.

Byt ( + )+

	Wewnętrzne	Zewnętrzne
Pozytywne	2	4
Negatywne	1	0

Wnioski: obszar silny, otoczenie sprzyjające. Zalecenia: wzmacniać obszar wykorzystując zasoby własne oraz czynniki zewnętrzne.

4. Wizja rozwoju wsi na lata 2026–2033

Wizja hasłowa:

MARCZYCE — OKNO NA KARKONOSZE

Wizja opisowa:

Marczyce — kameralna wieś u podnóża Karkonoszy, z wyjątkowym widokiem na panoramę Karkonoszy i Zalew Sosnówka. Miejscowość, która rozwija się w sposób harmonijny i zrównoważony, z poszanowaniem walorów krajobrazu i środowiska naturalnego. Zaangażowani mieszkańcy i lokalni liderzy łączą tradycje wiejskie z troską o przyszłość wsi. Dzięki swemu wyjątkowemu położeniu Marczyce pozostają miejscem ciszy, bliskości natury i wytchnienia — zarówno dla mieszkańców, jak i odwiedzających.

Widok wsi Marczyce Fot. Sołectwo Marczyce, z Sołeckiej Strategii Rozwoju Wsi Marczyce (2026)

5. Program krótkoterminowy rozwoju wsi

Okres: kwiecień 2026 – marzec 2027.

Pytanie	Odpowiedź	Propozycja projektu (termin)	Organizacyjnie	Finansowo	Punktacja	Hierarchia
Co nas najbardziej zintegruje?	Wspólna zabawa.	Festyn — Biesiada Świętojańska (20.06.2026).	tak	tak	16	3
Na czym nam najbardziej zależy?	Wyeksponowanie walorów wsi.	Konkurs fotograficzny „Marczyce w obiektywie” (II–III kw. 2026).	tak	tak	18	2
Co nam najbardziej przeszkadza?	Śmieci, nieład w przestrzeni, małe zaangażowanie mieszkańców.	Sprzątanie wsi (28.03.2026).	tak	tak	16	4
Co najbardziej zmieni nasze życie?	Polepszenie komunikacji między wsią a osiedlem Marczyce 2.	Wizja lokalna z udziałem Starosty Karkonoskiego (04–05.2026).	tak	tak	28	1
Co nam przyjdzie najłatwiej?	Promocja wsi, lepsza komunikacja.	Utworzenie kanałów promocji wsi — strona WWW, Facebook, Instagram (II–III kw. 2026).	tak	tak	12	5

6. Program długoterminowy rozwoju wsi na lata 2026–2033

Wizja: Marczyce — okno na Karkonosze.

Wspólne źródła finansowania dla wszystkich celów: budżet Gminy, budżet powiatu, budżet województwa dolnośląskiego, krajowe środki, środki unijne, konkursy, środki wypracowane przez Sołectwo, sponsorzy, darczyńcy.

A. Tożsamość wsi i wartości życia wiejskiego

Cele:

Rozpowszechnianie wiedzy o dziedzictwie kulturowym i przyrodniczym.
Zachowanie pamięci o historii wsi i jej mieszkańców.

Projekt / przedsięwzięcie	Termin
1.1. Postawienie tablicy opisującej historię powstania krzyży pokutnych.	2026
1.2. Stworzenie katalogu zdjęć poświęconego dziedzictwu kulturowemu i przyrodniczemu.	2026–2028
2.1. Przeprowadzenie wywiadów z mieszkańcami, trwały zapis i dokumentacja fotograficzna.	2026–2027

B. Standard życia

Cele:

Poprawa stanu infrastruktury drogowej.
Poprawa dostępu do infrastruktury sanitarnej.
Większa dbałość o estetykę wsi.
Poprawa zagospodarowania obiektów społecznych.

Projekt / przedsięwzięcie	Termin
1.1. Remont istniejących dróg powiatowych i gminnych.	2026–2033
1.2. Budowa oświetlenia przy drogach i jego bieżąca konserwacja.	2026–2033
2.1. Rozbudowa kanalizacji.	2026–2033
3.1. Coroczne sprzątanie wsi.	2026–2033
4.1. Zakup wyposażenia do świetlicy (w tym ekspresu do kawy).	2026–2033

C. Jakość życia

Cele:

Wzmacnianie poczucia wspólnoty i integracji.
Poprawa zagospodarowania turystycznego wsi.

Projekt / przedsięwzięcie	Termin
1.1. Organizacja corocznych imprez integracyjnych (Biesiada Świętojańska, Wieczorek Seniora, Mikołajki).	2026–2033
2.1. Pozyskanie od Powiatu Karkonoskiego dwóch działek i postawienie na nich wiaty z ławkami, mapą turystyczną, stojakami na rowery i mini warsztatem rowerowym.	2026–2033
2.2. Stworzenie ścieżki „kąpieli leśnych”.	2031–2033

D. Byt

Cel: promocja wsi.

Projekt / przedsięwzięcie	Termin
Zakup dużego namiotu promocyjno-wystawienniczego wraz z wyposażeniem.	2027–2028
Cykliczne wydawanie materiałów promocyjnych.	2026–2033
Bieżąca aktualizacja informacji na stronie WWW, Instagramie i Facebooku.	2026–2033
Postawienie witaczy.	2026–2033